દાંતમાં સડો કેમ થાય છે અને તેને કેવી રીતે અટકાવવો

દાંતનો સડો એટલે એસિડથી દાંતને થતું નુકસાન. દુનિયામાં સૌથી વધુ જોવા મળતી તકલીફોમાંની આ એક છે, અને તેમાંથી મોટા ભાગની તકલીફ ખૂબ ઓછા ખર્ચની ટેવોથી અટકાવી શકાય છે.

સડો કેવી રીતે શરૂ થાય છે?

આપણા મોંમાં બૅક્ટેરિયા હોય છે. ખાંડ કે સ્ટાર્ચવાળું કંઈ ખાઈએ કે પીએ, પછી પ્લાકમાંના બૅક્ટેરિયા, એટલે કે દાંત પર રોજ જામતા નરમ થરમાંના બૅક્ટેરિયા, એ ખાંડને એસિડમાં ફેરવે છે. એ એસિડ દાંતના સખત બહારના પડ, એટલે કે ઇનેમલને ધીમે ધીમે ઓગાળે છે. આ વારંવાર થાય તો નાનું કાણું પડે છે, જેને કેવિટી કહેવાય.

ખાંડ કેટલી ખાઈએ તે મહત્ત્વનું કે કેટલી વાર?

કેટલી વાર ખાઈએ તે વધુ મહત્ત્વનું છે. દર વખતે કંઈ ગળ્યું ખાઈએ કે પીએ ત્યારે દાંત પર થોડી વાર એસિડનો હુમલો ચાલે છે. બે કલાક સુધી ધીમે ધીમે પીધેલી મીઠી ચા દાંતને એટલી જ ખાંડ જમવાની સાથે એકસાથે લેવા કરતાં વધુ નુકસાન કરે છે. આખો દિવસ મીઠાઈ, બિસ્કિટ કે ગળ્યાં પીણાં લેતા રહીએ તો ઇનેમલને સાજા થવાનો સમય મળતો નથી.

શરૂઆતનો સડો અટકાવી શકાય?

ક્યારેક અટકાવી શકાય છે. પહેલી નિશાની ઘણી વાર ઇનેમલ પર ચૉક જેવો સફેદ ડાઘ હોય છે, જ્યાં ખનિજો ઘટ્યાં હોય છે પણ સપાટી હજી તૂટી નથી. આ તબક્કે ફ્લોરાઇડવાળી ટૂથપેસ્ટ, ધ્યાનથી સફાઈ અને ગળ્યું ઓછી વાર ખાવાથી દાંત જાતે સુધરવામાં મદદ મળે છે. સપાટી તૂટીને કાણું પડી જાય પછી દાંત તેને જાતે ભરી શકતો નથી અને ફિલિંગ કરાવવી પડે છે. એટલે સડો વહેલો પકડાય તે જરૂરી છે. શું જોવું તે માટે કેવિટીનાં ચિહ્નો વાંચો.

દાંતને બચાવતી રોજની ટેવો

• દિવસમાં બે વાર, લગભગ બે મિનિટ, ફ્લોરાઇડવાળી ટૂથપેસ્ટથી બ્રશ કરો.
• દિવસમાં એક વાર ફ્લૉસ કે ઇન્ટરડેન્ટલ બ્રશથી દાંતની વચ્ચે સાફ કરો. કેવિટી ઘણી વાર બ્રશ ન પહોંચે ત્યાં શરૂ થાય છે.
• શક્ય હોય ત્યાં સુધી ગળ્યું અને મીઠાં પીણાં જમવાના સમયે જ લો, અને પછી પાણી પીઓ.
• બાળકને દૂધ કે મીઠા પીણાની બોટલ સાથે સુવડાવશો નહીં.
• ડેન્ટિસ્ટ કહે એટલા અંતરે ચેક-અપ કરાવો, જેથી સડો નાનો હોય ત્યારે જ પકડાય.

કોને જોખમ વધુ હોય છે?

મોં સુકાતું હોય તેવા લોકો, વારંવાર ગળ્યું ખાતા લોકો, દાંતની વચ્ચે સફાઈ ન કરતા લોકો, અને જેમના દાંત હમણાં જ આવ્યા હોય તેવાં બાળકો. તમે આમાંના કોઈ જૂથમાં હો તો ડેન્ટિસ્ટને વધારાના રક્ષણ વિશે પૂછો, જેમ કે ફ્લોરાઇડ ટ્રીટમેન્ટ.

ડેન્ટિસ્ટને ક્યારે મળવું

દાંત પર ડાઘ કે કાણું દેખાય, અથવા ગળ્યું, ગરમ કે ઠંડું લાગે તો આવો. વહેલો પકડાયેલો સડો સામાન્ય રીતે નાની અને ઝડપી ફિલિંગથી સુધરે છે. એમ જ રહેવા દઈએ તો તે દાંતની નસ સુધી પહોંચી શકે છે, અને પછી રૂટ કેનાલ સારવાર કરવી પડી શકે.

ડેન્ટલ ચેક-અપ અમારાં બંને ક્લિનિક પર થાય છે, સાયણમાં અને છાપરાભાઠા-વરિયાવ રોડ પર. અપોઇન્ટમેન્ટ માટે નીચેનું બુકિંગ બટન વાપરો.